Tammām Hassān Wa Ārāuhu Ḥaula Tajdīd An- Naḥwi (Dirāsah Waṣfiyyah Taḥlīliyyah Fī Kitābihi Al- Lugah Al-‘Arabiyyah Ma’nāhā Wa Mabnāhā)
الملخص
كان علم النحو هو علم مهم في تعلم اللغة العربية؛ لأن نشأته لحفظ اللسان من الخطأ الشائع عندئذ. ولكن ما زال النحو علماً صعباً في العربية، وتجد هذه الصعوبة إلى اليوم، بدليل على أن كثيراً من الطلاب لم يفهم النحو جيداً بعد تعلمه بضع سنين، بل أشد من ذلك، يعني أن تعلمهم النحو لم يحملهم إلى فهم اللغة العربية. فمن هنا ظهرت حركة تجديدية التي دعا إليها النحاة في هذا العصر. ومن المشكلة الموجودة كانت من المهم أن يعرف بعض وجوه التجديد الذي حمله النحاة في هذا العصر، فكان أحسن النحاة الذي له آراء في هذا الشيء هو تمام حسان. إنه عالم لغوي الذي قد أخرج آراء كثيرة في اللغة العربية خاصة في النحو، وألف هو كتباً كثيرة، ومنها كتاب اللغة العربية معناها ومبناها. هذا الكتاب رآها الآخرون كاختراع في اللغة العربية، وهذا الكتاب هو آية رائعة في اللغة العربية. الهدف في كتابة هذا البحث العلمي بهذا الموضوع هو لمعرفة تجديد النحو الذي يولد من فكرة تمام حسان في أحد كتبه وهو كتاب "اللغة العربية معناها ومبناها". فنتائج البحث التي حصلتها الباحثة هي: أن تمام حسان قسم الكلم إلى سبعة أقسام وهي: الاسم، والصفة، والفعل، والضمير، والخالفة، والظرف، والأداة. وأنه رفض فكرة العامل النحوي وبدله بفكرة التعليق وذلك بواسطة القرائن. وأنه أنشأ نظرية تضافر القرائن ليحصل على المعنى الوظيفي. وأنه فرق بين الزمن الصرفي والزمن النحوي من ناحية وظيفته. وجواز الترخص في القرينة –استفادها أو عدمها– في أمن اللبس، حتى إذا لا يستفاد أحد القرائن كان المعنى الذي وصله مفهوماً مراده ومقصوده. وهذا لأن النحو ارتجى لحفظ أصالة اللغة العربية من تجديدها المدافع لتطورها.
المراجع
Afandi, Zamzam. (2003). "Ilmu Nahwu: Prinsip-prinsip dan Upaya Pembaharuannya". Jurnal Adabiyat, 2(2).
Al-‘Arif, ‘Abdur Rahman Hasan. (2002). Tammam Hassan Raidan Lughowiyyan. Kairo: ‘Alamul Kutub.
Al-Jayyani, Muhammad ibn ‘Abdullah ibn Malik At-Tho’i. (Tanpa Tahun). Alfiyah Lii Ibn Malik. Tanpa Tempat: Daaru At-Ta’awun.
Al-Qurthubi, Ibnu Madha’. (1979). Ar-Raddu ‘Ala Nuhat. Mesir: Daaru Al-I’tisham.
‘Amru ibn ‘Ustman ibn Qanbar, Abi Basyar (Sibawaih). (1988). Al-Kitab Kitabu Sibawaih. Cetakan Ketiga, Jilid Satu. Kairo: Maktabah Al-Khanji.
Anggota Majma’ Al-Lughoh Al-‘Arabiyyah. (2004). Al-Mu’jam Al-Wasith. Cetakan Keempat. Mesir: Maktabatu Syuruq Ad-Dauliyyah.
An-Naqah, Mahmud Kamil. (1985). Ta’limul Lughoh Al-‘Arabiyyah Li-Nathiqina Bi Lughotin Ukhro. Saudi Arabiyyah: Universitas Ummul Qura.
Barkat, Mabruk. (2015). "Taysiru An-Nahwi ‘Indha Tammam Hassan Baina Ru’yataini At-Takhshishiyyah Wa At-Ta’limiyyah". Majalah Isykalat Fii Lughoh Wa Al-Adab, Edisi Ketujuh.
Dhaif, Syauqi. (Tanpa Tahun). Al-Madaaris An-Nahwiyyah. Kairo: Daar Al-Ma’arif.
Hakim, Arif Rahman. (2013). "Mempermudah Pembelajaran Ilmu Nahwu Pada Abad 20". Jurnal Al-Maqoyis, 1(1).
Hassan, ‘Abbas. (Tanpa Tahun). An-Nahwu Al-Waafi. Kairo: Daar Al-Ma’arif.
Hassan, Tammam. (1992). Al-Bayan Fii Rawai’il Qur’an. Kairo: ‘Alamul Kutub.
Hassan, Tammam. (1994). Al-Lughoh Al-‘Arabiyyah Ma’naha Wa Mabnaha. Maghrib: Daar At-Tsaqafah.
Hassan, Tammam. (2000). Al-Khulashoh An-Nahwiyyah. Kairo: ‘Alamul Kutub.
Hassan, Tammam. (2006). Maqalat Fii Al-Lughoh Wa Al-Adab. Kairo: ‘Alamul Kutub.
Ibnu Qasim, ‘Abdur Rahman ibn Muhammad. (Tanpa Tahun). Hasyiyatu-l-Ajruumiyyah. Cetakan Keempat. Tanpa Tempat.
Louis Ma’luf. (2003). Al-Munjid Fii Al-Lughoh Wa Al-A’lam. Beirut: Al-Maktabah Asy-Syarqiyyah.
Mandhur, Ibn. (Tanpa Tahun). Lisanu-l-‘Arab. Jilid Empat. Kairo: Daar Al-Ma’arif.
Musthafa, Ibrahim. (2014). Ihya’ An-Nahwi. Kairo: Muassasatu Hindawi Li Ta’lim Wa Tsaqafah.
Shabih Khalaf, ‘Abd ‘Ali. (Tanpa Tahun). "At-Tahlil Al-Lughowwi Al-Hadist Diraasah Qiraah Washfiyyah". Majalah Al-Lughoh Al-‘Arabiyyah Wa Adabuha, 1(19), Fakultas Pendidikan Islam Universitas Maisan.
التنزيلات
مقدم
منشور
كيفية الاقتباس
إصدار
القسم
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2026 Alif Cahya Setiyadi, Ummu Sa’adah

هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Authors who publish with this Journal agree to the following terms:
- Free to Share — copy and redistribute the material in any medium or format;
- Free to Adapt — remix, transform, and build upon the material,
The licensor cannot revoke these freedoms as long as you follow the license terms.
Under following terms:
- Attribution — You must give appropriate credit , provide a link to the license, and indicate if changes were made . You may do so in any reasonable manner, but not in any way that suggests the licensor endorses you or your use.
- NonCommercial — You may not use the material for commercial purposes .
No additional restrictions — You may not apply legal terms or technological measures that legally restrict others from doing anything the license permits.
Notices:
You do not have to comply with the license for elements of the material in the public domain or where your use is permitted by an applicable exception or limitation .
No warranties are given. The license may not give you all of the permissions necessary for your intended use. For example, other rights such as publicity, privacy, or moral rights may limit how you use the material.


